پایان یک رانت عظیم، آغاز یک فرصت و اصلاح بزرگ

تصمیمات مهم اقتصادی، فقط عدد و رقم نیست؛ بلکه پیام مهم در سرنوشت معیشتی یک ملت است. پیام دولت در حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی و جایگزینی آن با طرح کالابرگ به معنای «آغاز فصل جدیدی در مدیریت یارانه و شفافیت، هدفمندی و مهمتر از همه قطع دست دلالان است.» با حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی، قطعا قیمت برخی کالاها افزایش خواهد یافت کما اینکه پس از اعلام این تصمیم شاهد نوسانات زیادی در بازار مواد غذایی بوده ایم.

اما این یک روی سکه ماجراست؛ روی دیگر سکه، فرصت‌های تاریخی است که این اصلاح دیر هنگام می‌تواند برای اقتصاد ایران ایجاد کند که به مزایای این تغییر ضروری می پردازیم.

پایان یک رانت بزرگ؛ توزیع ارز ترجیحی، سال‌هاست به یکی از کانون‌های فساد و رانت تبدیل شده بود. حذف آن، ضربه‌ای است به بدنه اقتصاد سیاه و فرصتی برای کسب‌وکارهای سالم و شفافیت در تولید و واردات؛ از این رو می توان امیدوار بود که هم تولیدات داخلی در بازار رقابتی افزایش کمی و کیفی داشته باشند و هم واردات هدفمند به پشتوانه بازار صورت گیرد و بسیاری از واردات غیرضروری نیز حذف شود که این چرخه را اکوسیستم بازار انجام خواهد داد.

نفسی‌تازه برای تولید داخل؛ تولیدکننده داخلی سال‌ها بود که با کالای وارداتی ارزان‌قیمت (به لطف ارز دولتی) نمی‌توانست رقابت کند. این تغییر، سطح بازی را عادلانه‌تر می‌کند و از تولید حمایت می‌نماید و فرصتی به تولید کنندگان داخلی خواهد داد تا بتوانند در محیطی رقابتی تر با تکیه بر کیفیت؛ تولیدات خود را عرضه کنند و حتی کسب و کار خود را گسترش دهند.

هدفمندسازی واقعی یارانه؛ ناگفته پیداست قرار بود یارانه پنهان در کالای وارداتی به جیب همه برود اما در بسیاری از موارد شاهد بوده ایم که ارز ترجیحی به سمت و سوی دیگری می رفت و نه تنها هدف توزیع آن را برآورده نمی ساخت و مشکلات زیادی برای معیشت مردم بوجود می آورد بلکه زمینه سواستفاده دلالان برای ایجاد بازار سیاه و حتی خروج ارز بدون هیچ آورده ای را در بر داشت.

برای نمونه در ۷ ماهه نخست امسال یک میلیون تن برنج با ارز ترجیحی وارد کشور شده بود که با توجه به کاهش ۳۰ درصدی قیمت جهانی برنج می بایست این کالای اساسی با قیمت حدود هر کیلوگرم ۴۴ هزارتومان به دست مردم برسد، اما بواسطه غیررقابتی بودن بازار داخلی و امضاهای طلایی پشت برگه برخی واردات ابتدا شاهد نایاب شدن برنج و سپس افزایش قیمت چند برابری این کالا بوده ایم. از هیمن رو حذف ارز ترجیحی فرصت را از دلالان می‌گیرد که نتوانند دیگر چنین سناریوی های را بر سفره مردم بچینند.

در واقع کالابرگ این امکان را می‌دهد که حمایت، مستقیم و هدفمند به سوی خانوارهای نیازمند هدایت شود و قدرت انتخاب هزینه کرد خانواده ها را افزایش می دهد؛ که معنای واقعی تر از عدالت اقتصادی است.

شفافیت به جای ابهام؛ حجم و تخصیص یارانه در قالب کالابرگ قابل ردیابی، اندازه‌گیری و نظارت است. این شفافیت، گام بلندی در حکمرانی خوب اقتصادی محسوب می‌شود که در موضوع ارز ترجیحی و امضاهای طلایی چنین چیزی عملا امکان پذیر نبود و سواستفاده های زیادی را در پی داشت.

دو مکمل مهم برای درستی اجرای طرح؛ هر طرح و برنامه ای در مرحله اجرا قاعدتا با نقاط ضعفی همراه خواهد بود، اما مهمترین نکته ای که دولت هم به آن اشاره کرد است افزایش میزان یارانه همزمان با نرخ رشد ارز است که نباید مثل سنوات قبل به فراموشی سپرده شود و اتفاقا باید بصورت ماهانه و هم راستا با تورم و نرخ ارز تعیین گردد

از طرفی دیگر حذف امضاهای موسوم به امضای طلایی که طی سالیان سال زمینه های رانت بسیاری را ایجاده کرده بود و گروهی از دلالان را به نام وارد کننده صاحب ثروت های هنگفتی کرده بود، اقدامی است که هم دولت و هم قوه قضائیه برای اجرای بهتر و سریعتر و سلامت تر این طرح بطور ویژه در دستور کار خود قرار دهند.

تصمیم امشب؛ نشانه بلوغ مدیریتی؛ این که دولت می‌گوید «امشب در مورد جزئیات تصمیم‌گیری می‌شود» نشان از یک تدبیر هوشمندانه دارد. به جای اعلام یک طرح نیم‌بند و مواجهه با انتقادات پس از اجرا، دولت با دقت و طی فرآیندی کارشناسی، جزئیات را مهیا می‌کند. این محتاط‌ بودن، برای جلوگیری از شوک بازار و ایجاد آمادگی لازم بود که قبلا کمتر شاهد چنین مواجه ای در خصوص چنین تصمیمات مهمی بوده ایم.

چشم‌انداز مثبت؛ اگر دولت در طراحی و اجرای این طرح موفق عمل کند، می‌توانیم شاهد
·    کاهش فشار بر بودجه دولت و آزاد شدن منابع برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت باشیم.
·    رونق نسبی در بخش تولید داخلی و ایجاد اشتغال با امنیت باشیم.
·    افزایش رضایت قشرهای کم‌درآمد که احساس می‌کنند حمایت بهتری دریافت می‌کنند و یارانه ها واقعی تر شده است نیز از پیامدهای این طرح خواهد بود.
·    کاهش فساد ساختاری در یکی از پیچیده‌ترین نظام‌های توزیع ارز هم از ثمرات این طرح بزرگ است.

سخن پایانی
عبور از دروازه دشوار اصلاحات؛ هیچ اصلاح اقتصادی مهمی، بدون هزینه نیست. حذف ارز ترجیحی، جراحی بزرگ و ضروری بود که مدتها به تعویق افتاده بود. دولت با این تصمیم، شجاعت به خرج داده تا یکی از معضلات قدیمی اقتصاد ایران را حل کند.

موفقیت این طرح، به همکاری همه جانبه نیاز دارد؛ دولت با اجرای شفاف و سریع، مجلس با پشتیبانی، رسانه‌ها با اطلاع‌رسانی دقیق و مردم با صبوری و همراهی وظیفه دارند تا در هر چه بهتر اجرا شدن این طرح همکاری کنند. این تصمیم، می‌تواند نقطه عطفی باشد برای عبور از اقتصاد رانتی و حرکت به سمت اقتصادی شفاف‌تر، عادلانه‌تر و مولدتر.

این فرصت را باید قدر دانست و برای موفقیت آن با تمام‌ توان تلاش کرد.وآینده‌ای بهتر، اغلب با چنین تصمیمات دشوار، اما ضروری ساخته می‌شود.

انتشار این مطلب صرفاً با هدف بازتاب دیدگاه نویسنده یادداشت صورت گرفته و به معنای تأیید یا رد محتوای آن از سوی رسانه خبری بام جنوب نیست.

پایان پیام //

modir