ناترازی انرژی در ایران، چالشی جدی برای توسعه صنعت هوش مصنوعی است

با توجه به سخنان سم آلتمن کارآفرین و سرمایه‌گذار فناوری آمریکایی و فردی که دنیای هوش مصنوعی را دگرگون کرده مبنی بر اینکه ” کنترل انرژی، کنترل آینده هوش مصنوعی است ” ناترازی انرژی در کشورمان تاثیرات زیر را بر صنعت هوش مصنوعی خواهد داشت.

محدودیت زیر ساخت: قطعی مکرر برق و کمبود ظرفیت، توسعه مراکز داده پرداز ها را با مشکل جدی روبرو می کند.

افزایش هزینه ها: افزایش هزینه های تولید برق و ناکارآمدی زیر ساخت ها، توسعه هوش مصنوعی را برای استارتاپ ها، شرکت های دانش بنیان، سازندگان داخلی و شرکت های کوچک غیر اقتصادی و عدم صرفه و صلاح می کند.

وابستگی به فناوری خارجی: ناتوانی در تامین انرژی پایدار نیاز به واردات فناوری خارج را ایجاد می کند. این مهم خطر هژمونی و تسلط فناوری مانند نفوذ فرهنگی یا دسترسی به داده های امنیتی و حساس را افزایش می دهد.

با این حال، ایران با منابع انرژی غنی و پتانسیل تجدیدپذیر، می‌تواند با سیاست‌گذاری صحیح این چالش‌ها را به فرصت تبدیل کند.

هوش مصنوعی (AI) به‌عنوان یکی از فناوری‌های پیشرفته عصر دیجیتال، به منابع انرژی پایدار و ارزان وابسته است،  با این حال، ناترازی انرژی در کشورمان، ناشی از کمبود تولید برق، وابستگی به سوخت‌های فسیلی، و محدودیت‌های تحریم، چالشی جدی برای توسعه صنعت هوش مصنوعی ایجاد کرده است.

هوش مصنوعی (AI) باید بتواند  وظایفی مثل یادگیری، تصمیم‌گیری، و تولید محتوا با استفاده از داده‌ها و الگوریتم‌هااین فناوری را برای ما انجام دهد.

هوش مصنوعی به زیرساخت‌های محاسباتی پیشرفته و در نتیجه انرژی پایدار و ارزان وابسته است. سم آلتمن در سال ۲۰۲۴ در داووس اظهار داشت که آینده هوش مصنوعی بدون پیشرفت‌های اساسی در انرژی، به‌ویژه همرفت هسته‌ای یا انرژی خورشیدی، ممکن نیست. این وابستگی در ایران، که با ناترازی انرژی (عدم تعادل بین تولید و مصرف انرژی) مواجه است، چالشی حیاتی ایجاد می‌کند.

ناترازی انرژی در کشورمان، ناشی از کمبود ظرفیت تولید برق( عدم ورود توربین های مولد از خارج کشور، قدیمی بودن توربین های عملیاتی و استهلاک قطعات آنها در شرایط تحریم)، وابستگی به سوخت‌های فسیلی( نفت، نفت جتATK، گاز و گازائیل)، ناکارآمدی زیرساخت‌ها، و محدودیت‌های تحریم، توسعه فناوری‌های پیشرفته مانند هوش مصنوعی را تهدید می‌کند.

با این حال، ایران با منابع انرژی غنی (نفت، گاز، و پتانسیل خورشیدی و آبی) و استفاده از فناوری‌های نو با مشارکت و حمایت از استارتاپ ها و شرکت های دانش بنیان، سازندگان داخلی و حمایت از بومی سازی  قطعات و تجهیزات، با توجه به قانون حداکثر استفاده از کالاهای ساخت داخل،  فرصت‌هایی برای غلبه بر این چالش‌ها دارد.

ناترازی انرژی در ایران چالش‌هایی را در این حوزه در کشورمان بوجود اورده است. کمبود تولید برق و تقاضای تولید برق سالانه به هفت و نیم درصد، وابستگی توربین نیرو گاهها به سوخت های فسیلی مثل  گازوئیل و گاز، ناکارآمدی زیرساختی، راندمان پایین نیروگاه‌ها، در اثر تحریم ها و باعثش محدودیت مالی و  دسترسی به فناوری نوین دسترسی به تجهیزات مدرن مثل توربین های گازی، آبی و بادی پیشرفته حتی بر مبنای فناوری های تجدید پذیر را دشوار کرده است.

این چالش‌ها، توانایی ایران برای میزبانی مراکز داده هوش مصنوعی، که به انرژی پایدار و ارزان نیاز دارند، را محدود می‌کنند.

راهکارهای پیشنهادی:
با توجه به قانون حمایت از تولید ساخت داخل  راهکارهای زیر برای مدیریت ناترازی انرژی و توسعه هوش مصنوعی ارائه می‌شوند:

الف) سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر ( حمایت از شرکت های دانش بنیان و سازندگان داخلی )

• انرژی خورشیدی: بهره‌برداری از پتانسیل ۳۰۰ روز آفتابی ایران با توسعه مزارع خورشیدی و باتری‌های ذخیره‌سازی.
• انرژی بادی: سرمایه‌گذاری در مزارع بادی با نصب بیشتر توربین های بادی در مناطق بادخیز مانند سیستان و منجیل و نیشابور خراسان
• مشارکت بخش خصوصی ( شرکت های دارای صلاحیت): ارائه مشوق‌های مالی مثل ارائه تسهیلات با مشارکت نهاد پژوهشی معاونت ریاست جمهوری با مشارکت وزارت صمت برای شرکت‌های خصوصی( استارتاپ ها، دانش بنیانها و سازندگان بار اول )  در حوزه تجدیدپذیرها.

ب) بهبود زیرساخت‌های انرژی
• نوسازی نیروگاه‌ها: افزایش راندمان نیروگاه‌های گازی به بیش از ۵۰٪.
• انرژی هسته‌ای: توسعه راکتورهای کوچک مدولار (SMRs) و تحقیق در همرفت هسته‌ای در بلندمدت.

نتیجه گیری
با حمایت از استارتاپ ها، دانش بنیانها و شرکتهای سازنده داخلی  در راستای تمرکز بر خود کفایی طبق قانون حداکثر استفاده از کالای ایرانی با محوریت وزارت صمت و مشارکت هدایت‌شده، می‌تواند ناترازی انرژی را مدیریت کرده و صنعت هوش مصنوعی را توسعه دهد. سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، بهبود زیرساخت‌ها، قانون‌گذاری مؤثر، و فرهنگ‌سازی عمومی، ایران را به سمت سناریوی خوش‌بینانه هدایت می‌کند، جایی که به بازیگری منطقه‌ای در هوش مصنوعی تبدیل می‌شود. این رویکرد نه‌تنها از هژمونی و سلطه خارجی جلوگیری می‌کند، بلکه با شفافیت و مشارکت، ادراک دیکتاتوری را کاهش داده و با قوانین جامع، بی‌قانونی را مهار می‌کند. ایران با تقویت زیرساخت‌های انرژی و فناوری، می‌تواند سرنوشت خود را در عصر هوش مصنوعی، رقم بزند.

پایان پیام//