“نگهداری و تعمیرات در زمان جنگ”: تعطیلی، تداوم یا تحمیل خرابی؟ نگهداشت تاب آور

بام جنوب- آیا در جنگ فقط تعمیرات اضطراری معنا دارد؟ آیا می‌توان نگهداری پیشگیرانه روتین را ادامه داد؟ یا باید به استراتژی «بگذار خراب شود تا تعمیر کنیم» (Run to Failure) تن داد؟

پاسخ فنی به این سه سؤال، در قالب یک چارچوب عملیاتی به نام “نت بقا” یا “نت تاب آور” ارائه می‌شود. در شرایط جنگ، برخلاف تصور رایج که فقط تعمیرات اضطراری معنا دارد، در صنایع حیاتی نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد و نیروگاه‌ها یک مدل هیبریدی اجرا می‌شود. در این مدل، تعمیرات اضطراری به شدت افزایش می‌یابد و اولویت اول است، مانند ترمیم خط لوله تخریب شده با جوشکاری سریع و ایجاد بای‌پاس موقت. در عین حال، نگهداری پیشگیرانه برای تجهیزات حیاتی ادامه می‌یابد، اما به صورت فشرده و هدفمند، مانند روغن‌کاری توربین‌های گازی نیروگاه یا سرویس شیرهای ایمنی مخازن تحت فشار. در مقابل، نگهداری پیشگیرانه برای تجهیزات غیرحیاتی، متوقف می‌شود. نگهداری پیش‌بینانه (PdM/CBM) مانند آنالیز روغن و ترموگرافی، فقط در صورت امنیت خطوط و دسترسی به تجهیزات انجام می‌شود. و در نهایت، استراتژی Run to Failure فقط برای تجهیزات درجه سه و غیرحساس مانند پمپ تخلیه آب باران یا فن خنک‌کننده انبار مجاز است.

نکته کلیدی این است که Run to Failure،  هرگز برای تجهیزات HSE-Critical مانند شیرهای ایمنی، سیستم‌های اطفای حریق و توربین‌های اصلی مجاز نیست.

در پاسخ به این سؤال که *چگونه می‌توان نگهداری پیشگیرانه روتین را در جنگ انجام داد؟*، باید گفت بله، بخش حیاتی نگهداری پیشگیرانه باید ادامه یابد، اما با سه تغییر اساسی.

تغییر اول، اولویت‌بندی ریسک‌محور است: فقط تجهیزاتی که خرابی آن‌ها منجر به فاجعه زیست‌محیطی، آتش‌سوزی گسترده، انفجار یا قطع برق، آب و گاز منطقه می‌شود، نگهداری پیشگیرانه دریافت می‌کنند.

تغییر دوم، فشرده‌سازی زمان و حذف تشریفات است: یک سرویس پیشگیرانه که قبلاً هشت ساعت طول می‌کشید، به دو ساعت فشرده می‌شود با حذف مستندسازی‌های اضافی، بازرسی‌های غیرضروری.
تغییر سوم، استفاده از اپراتورهای آموزش‌دیده برای نگهداری پیشگیرانه سطح یک است. در شرایط جنگ، نت‌کاران ممکن است در دسترس نباشند، بنابراین اپراتورهای خط تولید پس از آموزش فشرده، وظایف ساده مانند روغن‌کاری، بازدید چشمی و ثبت دما و فشار را انجام می‌دهند.

یک مثال واقعی از پالایشگاه آبادان در جنگ تحمیلی نشان می‌دهد که با وجود بمباران، سرویس هفتگی شیرهای ایمنی و روغن‌کاری کمپرسورهای اصلی هرگز متوقف نشد، زیرا مدیران می‌دانستند که یک خرابی ثانویه ناشی از بی‌توجهی می‌تواند کل پالایشگاه را برای ماه‌ها از مدار خارج کند.

در پاسخ به سؤال «آیا باید به Run to Failure برویم؟» پاسخ کوتاه این است: خیر، مگر برای تجهیزات غیرحساس. پاسخ فنی با چهار معیار تصمیم‌گیری ارائه می‌شود. شما فقط در صورتی می‌توانید استراتژی Run to Failure را انتخاب کنید که همه شرایط زیر برقرار باشد: نخست، تجهیزات در سطح بحرانی سه یا Non-Critical باشد، به طوری که خرابی آن نه ایمنی، نه محیط زیست و نه تولید اصلی را متوقف کند. دوم، قطعه یدکی یا تعمیرگاه جایگزین در دسترس باشد بدون نیاز به زنجیره تأمین خارجی. سوم، زمان تعمیر یا MTTR کوتاه باشد، یعنی کمتر از چند ساعت. چهارم، خطر آتش‌سوزی یا انفجار ثانویه در اثر خرابی وجود نداشته باشد.
برای تجهیزات حیاتی، حتی در جنگ هم Run to Failure معنی ندارد

در بحث قطعات یدکی، شرایط جنگ الزامات خاصی ایجاد می‌کند.
اول، ذخیره‌سازی راهبردی از قطعات یدکی بحرانی باید در پناهگاه‌های امن و پراکنده انجام شود.

دوم، شناسایی قطعات دوگانه‌ساز (قطعاتی که از تجهیزات خارج از مدار نیز قابل برداشت هستند) باید از قبل انجام شده باشد.

سوم، قراردادهای تأمین سریع با تأمین‌کنندگان داخلی و خارجی که مسیرهای جایگزین دارند، باید منعقد شود.

چهارم، استانداردسازی قطعات بین تجهیزات مشابه تا حد ممکن افزایش یابد

و پنجم، تعمیرات میدانی و بازسازی قطعات در محل با استفاده از ماشین‌آلات سیار

جمع‌بندی:
در جنگ، “No Maintenance” یک استراتژی نیست، بلکه یک ریسک غیرقابل قبول است. استراتژی درست، «دسته‌بندی و اولویت‌بندی تعمیرات» یا Maintenance Triage نام دارد:

نگهداری حداقلی اما هدفمند برای تجهیزات حیاتی، و پذیرش خرابی فقط برای تجهیزات غیرحساس.

خود را متعهد میدانیم در جهت “نگهداشت تاب آور” صنایع کشور کمک کنیم. مشتاق شنیدن دیدگاه ها و تجربیات شما هستیم.

با احترام
سعید رمضانی
نایب رییس انجمن نگهداری و مدیریت دارایی ایران