اقتصاد رفتاری و درد پرداخت

به گزارش بام جنوب، مجید طلیمی، رئیس مرکز مطالعاتی مدیریت دانش خاورمیانه، در یادداشتی با عنوان «اقتصاد رفتاری و درد پرداخت»، به بررسی تأثیر عوامل روان‌شناختی بر تصمیم‌های اقتصادی افراد و نقش مفهوم «درد پرداخت» در رفتار مصرف‌کنندگان پرداخت.

طلیمی در این یادداشت با اشاره به جایگاه اقتصاد رفتاری به‌عنوان یکی از شاخه‌های پویای علوم بین‌رشته‌ای، اظهار کرد: اقتصاد رفتاری تلاش می‌کند تحلیل‌های اقتصادی را به دنیای واقعی و رفتارهای حقیقی انسان‌ها نزدیک‌تر کند و در این مسیر، از دستاوردهای حوزه‌هایی همچون روان‌شناسی، علوم اعصاب، جامعه‌شناسی، سیاست و حقوق بهره می‌گیرد.

وی با بیان اینکه یکی از مفاهیم مهم در اقتصاد رفتاری، «درد پرداخت» (Pain of Paying) است، افزود: این مفهوم به احساسات منفی افراد هنگام پرداخت هزینه برای کالا یا خدمات اشاره دارد و هرچه فرآیند خرید و پرداخت، احساس ضرر و از دست دادن منابع مالی را کمتر به فرد منتقل کند، تمایل او برای خرج کردن افزایش می‌یابد.

رئیس مرکز مطالعاتی مدیریت دانش خاورمیانه با اشاره به مفهوم زیان‌گریزی در اقتصاد رفتاری، خاطرنشان کرد: انسان‌ها معمولاً نسبت به از دست دادن منابع مالی حساسیت بیشتری دارند و همین ویژگی باعث می‌شود «درد پرداخت» نقش مهمی در کنترل هزینه‌ها و مدیریت منابع مالی افراد داشته باشد.

طلیمی تصریح کرد: درد پرداخت را می‌توان نوعی سیستم هشداردهنده دانست که فرد را نسبت به کاهش منابع مالی خود آگاه می‌کند. مطالعات انجام‌شده در حوزه علوم اعصاب نیز نشان داده‌اند که فرآیند پرداخت می‌تواند با فعال شدن بخش‌هایی از مغز همراه باشد که با تجربه درد و واکنش‌های ناخوشایند ارتباط دارند.

وی در ادامه به تفاوت پرداخت نقدی و پرداخت الکترونیکی اشاره کرد و گفت: هنگام پرداخت با پول نقد، خروج اسکناس از دست یا جیب، کاهش منابع مالی را به‌صورت ملموس و فوری به فرد منتقل می‌کند؛ در حالی که استفاده از کارت‌های بانکی و ابزارهای پرداخت الکترونیکی، این ارتباط مستقیم و ملموس میان مصرف و از دست دادن پول را کاهش می‌دهد.

طلیمی افزود: علاوه بر نوع ابزار پرداخت، عواملی مانند میزان موجودی حساب، نوع کارت، زمان انجام تراکنش و نحوه تسویه نیز می‌توانند بر شدت احساس «درد پرداخت» تأثیرگذار باشند.

رئیس مرکز مطالعاتی مدیریت دانش خاورمیانه همچنین با اشاره به گسترش کیف‌پول‌های دیجیتال، پرداخت‌های غیرتماسی و فناوری‌های مالی جدید، عنوان کرد: حرکت به سمت فناوری‌های نوین پرداخت، با کاهش اصطکاک فیزیکی در فرآیند خرید، می‌تواند احساس ناخوشایند ناشی از پرداخت را کاهش دهد و در برخی موارد، تجربه خرید را حتی به یک تجربه لذت‌بخش تبدیل کند.

وی ادامه داد: این تحول اگرچه از منظر توسعه کسب‌وکار و افزایش سهولت خرید می‌تواند مطلوب باشد، اما از سوی دیگر ضرورت ارتقای سواد مالی و افزایش آگاهی مصرف‌کنندگان برای جلوگیری از خریدهای هیجانی و غیرضروری را بیش از گذشته نمایان می‌کند.

طلیمی در بخش دیگری از یادداشت خود، به مدل‌های جدید پرداخت از جمله «الان بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) اشاره کرد و گفت: در این مدل‌ها، تقسیم هزینه‌ها و به تعویق افتادن زمان پرداخت می‌تواند فاصله روانی میان لذت استفاده از کالا و رنج پرداخت هزینه را افزایش دهد و در نتیجه، زمینه را برای افزایش تمایل به خریدهای هیجانی فراهم کند.

وی با اشاره به مفهوم «حسابداری ذهنی» (Mental Accounting) اظهار کرد: انسان‌ها هزینه‌ها و درآمدهای خود را در ذهن به شیوه‌های مختلف دسته‌بندی می‌کنند و نوع و زمان پرداخت می‌تواند بر نحوه تصمیم‌گیری اقتصادی آنان اثرگذار باشد.

رئیس مرکز مطالعاتی مدیریت دانش خاورمیانه در پایان تأکید کرد: شناخت سازوکارهای اقتصاد رفتاری و مفاهیمی مانند «درد پرداخت» می‌تواند به مصرف‌کنندگان کمک کند تا تصمیم‌های مالی آگاهانه‌تری بگیرند و در برابر خریدهای هیجانی و غیرضروری مقاومت بیشتری داشته باشند؛ موضوعی که در عصر گسترش پرداخت‌های دیجیتال و فناوری‌های نوین مالی، اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.

پایان پیام//