صداو سیما را ملی اعلام کنید

بام جنوب :رسانه در دنیای امروز تنها ابزار اطلاع‌ رسانی نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین ارکان شکل‌گیری اعتماد عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی به شمار می‌رود و هر اندازه مردم احساس کنند یک رسانه با انصاف، عدالت و بیطرفی، واقعیت‌های جامعه را بازتاب می‌دهد، پیوند جامعه و آن رسانه نیز مستحکم‌تر خواهدشد.

در این میان، صداوسیما به عنوان رسانه‌ای که وصف «ملی» بر خود دارد، مسئولیتی متفاوت و گسترده‌تر از سایر رسانه‌ها دارد. این رسانه براساس همین وصف، باید آیینه تمام‌نمای جامعه باشد؛ رسانه‌ای که همه مردم، با سلایق و دیدگاه‌های مختلف، احساس کنند در آن دیده و شنیده می‌شوند.

به نظر می‌رسد در سال‌های اخیر، برخی رویکردهای رسانه ملی این نگرانی را در بخشی از جامعه ایجاد کرده که از رسالت اصلی خود یعنی بی‌طرفی، رعایت عدالت در اطلاع‌رسانی و ایجاد فرصت برابر برای انعکاس دیدگاه‌های مختلف فاصله گرفته است. شکل‌گیری چنین برداشتی، حتی فارغ از میزان انطباق آن با واقعیت، می‌تواند بر اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی اثر منفی بگذارد.

رسانه‌ای که با منابع عمومی بیت المال اداره می‌شود، نباید به گونه‌ای عمل کند که تصور ایجاد شود که به یک جریان یا جناح سیاسی خاص نزدیک است.
رسانه ملی زمانی می‌تواند جایگاه واقعی خود را حفظ کند که متعلق به همه مردم باشد و بتواند صدای جامعه را با همه تنوع و پیچیدگی‌های آن منعکس کند. بی‌تردید، نقد منصفانه، گفت‌وگوی سازنده، شنیدن دیدگاه‌های متفاوت و پرهیز از روایت‌های یک‌سویه، از الزامات یک رسانه اثرگذار است. جامعه امروز بیش از گذشته نیازمند رسانه‌ای است که اعتماد ایجاد کند، نه فاصله. سرمایه اجتماعی هم با شعار ساخته نمی‌شود؛ بلکه محصول اعتماد، احساس عدالت و باور مردم به شنیده شدن است. رسانه‌ای که صدای همه مردم را بشنود، می‌تواند در تقویت این سرمایه نقش‌آفرینی کند.

پر واضح است که یکی از عوامل توفیق و پیروزی کشورمان در دو جنگ تحمیلی اخیر انسجام اجتماعی بوده است و این امر هم مورد تاکید رهبر شهید قرار داشت و هم با کلیدواژه وحدت کلمه و اتحاد مقدس از سوی رهبر کنونی انقلاب مورد تاکید قرار گرفته است.
اما زمانی انسجام و همدلی رخ می دهد که گروه‌ها و اقشار مختلف اجتماعی، فارغ از گرایش و قومیت و سلایق، خود را در جامعه اثرگذار ببینند و این امر طبعاً باعث افزایش سرمایه اجتماعی می‌شود.

اکنون یکی از مهمترین مظاهر بروز این نقش‌آفرینی صدا وسیماست که از آن با صفت ملی یاد می‌شود. حتی عنوان رسانه ملی نیز الزام به انعکاس صداهای جامعه ایران در ابعاد ملی و نه تنها یک سلیقه خاص نهفته است. با این حال بررسی برنامه‌های شبکه‌های مختلف صداوسیما و مقایسه آن با آنچه در جامعه و بین مردم شهر و روستا و خیابان می‌گذرد، نتایج دیگری را به دست می‌دهد.

شهید علی لاریجانی در دهه ۷۰ چندین شبکه به صداوسیما اضافه کرد تا هر کدام بخشی از اقشار و گرایش‌های جامعه را به خود جذب و برای آنها برنامه سازی کنند؛ اما این روزها وقتی مخاطب کنترل به دست، شبکه‌های مختلف سیما را جابجا می‌کند، اکثرا چیزی جز آدم‌های یک شکل و برنامه‌ها و مضامین یک شکل نمی‌بیند؛ چه از نظر سلایق اجتماعی و فرهنگی و چه مواضع مجریان و کارشناسانی که به این رسانه دعوت می‌شوند و به نظر می‌رسد این فضا به کلی با آنچه در جامعه فرهیخته و پرنخبه ایران امروز می‌گذرد، کاملاً متفاوت است.

در شرایط خطیر این روزها که کشور هم درگیر تجاوزات بی‌ رحمانه دشمن خارجی است و هم تنش داخلی را در دی ماه گذشته پشت سر گذاشته، آنچه می‌تواند باعث مصونیت کشور در مقابل دشمن داخلی و خارجی شود، این احساس عمومی در میان مردم است که مجموعه حاکمیت و از جمله رسانه‌ای که به کل ملت ایران منتسب است را نماینده خود ببینند. اما به نظر می‌رسد حتی خود مسئولان صدا و سیما نیز به پرسش نمایندگی از کل جامعه در این رسانه، پاسخ منفی می‌دهند.

آنچه در هفته‌های اخیر با سانسور سخنان عالی‌ترین مقامات کشور، یعنی سران قوا که با رای مردم یا انتصاب رهبر معظم انقلاب بر کرسی مسئولیت نشسته‌اند رخ داد، واقعیات را در این زمینه مشخص کرد.

کوتاه سخن آنکه رسانه ملی از آن همه ملت ایران است و اگر به ثبات و امنیت و آرامش و سربلندی ایران می‌اندیشیم، چاره‌ای جز ملی کردن این رسانه نیست.

*سرپرست مرکز امور اجتماعی استانداری تهران