مدیریتِ زیر ماسک‌؛ وقتی حافظ از ریاکاران می‌گوید

مدیریتِ زیر ماسک‌؛ وقتی حافظ از ریاکاران می گوید

حمید رضا اکبری

روز حافظ فرا رسید و من دلم نیامد یادی کنم از او که با شعرهایش برای تمام فصول است .
همگان معمولاً وقتی نام حافظ را می‌شنویم، به یاد فال گرفتن یا خواندن اشعار عاشقانه می‌افتیم؛ اما اگر کمی دقیق‌تر به شعرهایش نگاه کنیم، می‌بینیم حافظ در واقع یک «ناظرِ سخت‌گیر» بر رفتارهای انسانهاست. که در دنیای خود، با کسانی که «نقاب» بر چهره دارند، در ستیز بود؛ همان‌هایی که در ظاهر خیرخواه و درستکار بودند، اما در باطن، تنها به دنبال تأمین منافع خود بودند.
حافظ با نگاهی تیزبین، تفاوت میانِ «آنچه هست» و «آنچه باید باشد» را به خوبی درک می‌کرد. او به ما یادآوری می‌کند که تظاهر به درستکاری، بزرگترین دشمنِ حقیقت است. در این بیت، دقیقاً به همین نقطه‌ی کورِ اخلاقی اشاره می‌کند:
«ریاکاری مکن ای زاهدِ بی‌خرد / که تو را هم در این دنیا کمالی نیست»
اگر بخواهیم حافظ را در جامعه‌ی امروز خودمان بازخوانی کنیم، با یک بحران بزرگ روبرو می‌شویم: بحرانِ عدم تطابقِ ظاهر و باطن.
بسیاری از مشکلات مدیریتی و اجتماعی که ما با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنیم، ریشه در همین «ریاکاری» دارد. وقتی در سطوح مختلف مدیریت، «ادعا» جایگزین «عمل» می‌شود، وقتی گزارش‌های رسمی با واقعیتِ میدان تفاوت دارد و وقتی تصمیم‌گیرندگان به جای حل مسئله، به دنبال «نمایشِ درست بودن» هستند، ما دقیقاً در همان منطقه‌ای هستیم که حافظ با تندی از آن انتقاد می‌کند.
در واقع، مشکل ما این نیست که مدیریت بلد نیستیم، مشکل این است که گاهی به جای «مدیریتِ واقعی»، به دنبال «ادایِ مدیریت» هستیم. حافظ با این بیت، ما را از این بازیِ ها باز می‌دارد:
«بخواه از او که با حقیقت درآمیزد / نه آن که با سیاست، بر تو می‌خندد»
بحرانِ امروز ما، بحرانِ تفاوتِ میانِ «آنچه می‌گوییم» و «آنچه انجام می‌دهیم» است. اگر می‌خواهیم بحران‌های اجتماعی، از توسعه‌ی روستایی گرفته تا مدیریت شهری، حل شود، باید از این نگاهِ نمایشی فاصله بگیریم. ما به مدیرانی نیاز داریم که به جایِ حفظِ «چهره‌یِ بی‌نقص»، به دنبالِ «نتایجِ درست» باشند.در آخر باید بگویم :
تا زمانی که «ادعا» بر «عمل» پیشی بگیرد، هر اصلاحی فقط یک تغییرِ ظاهری خواهد بود؛ درست همان‌طور که حافظ هشدار می‌داد: ما به دنبالِ حقیقت هستیم، نه نمایش.