یادی که فقط در هفته کتاب زنده می‌شود

کتاب در خوزستان فراموش شده است
یاداشت : حمیدرضا اکبری

هر سال با فرارسیدن هفته کتاب، دوباره نام کتاب و کتاب‌خوانی بر سر زبان‌ها می‌افتد. مسئولان از اهمیت مطالعه می‌گویند، برنامه‌هایی برگزار می‌شود، نشست‌هایی شکل می‌گیرد و چند روزی فضای رسانه‌ای به موضوع کتاب اختصاص پیدا می‌کند؛ اما با پایان این هفته، انگار کتاب دوباره به فراموشی سپرده می‌شود. گویی کتاب در خوزستان فقط یک مناسبت سالانه است، نه بخشی از زندگی فرهنگی مردم.
واقعیت این است که وضعیت کتاب و کتاب‌خوانی در خوزستان نیازمند توجهی جدی‌تر از چند مراسم مناسبتی است. استانی با این همه ظرفیت فرهنگی، تاریخی، ادبی و انسانی، شایسته آن است که کتاب در زندگی روزمره مردم جایگاه پررنگ‌تری داشته باشد. با این حال، مشکلاتی مانند گرانی کتاب، ضعف امکانات کتابخانه‌ای در برخی مناطق، کمبود منابع جدید، نبود برنامه‌های مستمر برای تشویق مردم به مطالعه و کم‌توجهی به مناطق محروم، همچنان از موانع گسترش فرهنگ کتاب‌خوانی به شمار می‌روند.
در بسیاری از شهرها و روستاهای خوزستان، دسترسی آسان به کتاب و امکانات مناسب مطالعه همچنان یک دغدغه است. برخی کتابخانه‌ها با کمبود منابع تازه و امکانات روبه‌رو هستند و در بعضی مناطق نیز فضای مناسبی برای فعالیت‌های فرهنگی و کتاب‌خوانی وجود ندارد. از سوی دیگر، گرانی کتاب باعث شده خرید آن برای بخشی از خانواده‌ها به یک هزینه غیرضروری تبدیل شود؛ موضوعی که به‌ویژه بر کودکان و نوجوانان تأثیر می‌گذارد.
البته مسئله فقط کمبود کتابخانه یا گرانی کتاب نیست. ما هنوز نتوانسته‌ایم فرهنگ مطالعه را به یک عادت روزانه در خانواده‌ها و مدارس تبدیل کنیم. دانش‌آموزان بیشتر با کتاب‌های درسی و امتحان سروکار دارند و کمتر فرصتی برای مطالعه آزاد و انتخاب کتاب مورد علاقه خود پیدا می‌کنند. در چنین شرایطی، طبیعی است که کتاب‌خوانی به جای آنکه به علاقه‌ای همیشگی تبدیل شود، به فعالیتی محدود و مناسبتی باقی بماند.
نکته مهم دیگر، کم‌توجهی به نویسندگان، شاعران، مترجمان و ناشران بومی خوزستان است. این استان از سرمایه‌های ارزشمند ادبی و فرهنگی برخوردار است، اما معرفی و حمایت از آثار و فعالان این حوزه باید بسیار جدی‌تر و مستمرتر دنبال شود. نویسنده‌ای که دیده نمی‌شود، ناشری که با مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند و کتابی که امکان معرفی و توزیع مناسب ندارد، نمی‌توانند به تنهایی چرخه فرهنگ مطالعه را زنده نگه دارند.
بی‌تردید برگزاری نمایشگاه کتاب، نشست‌های ادبی و برنامه‌های فرهنگی در هفته کتاب ارزشمند است، اما پرسش اینجاست که در طول سال چه اتفاقی برای کتاب می‌افتد؟ چند کتابخانه تجهیز می‌شود؟ چند برنامه مستمر برای دانش‌آموزان و خانواده‌ها اجرا می‌شود؟ چه میزان از آثار نویسندگان بومی معرفی و حمایت می‌شود؟ و چه اقدام عملی برای ارزان‌تر شدن و در دسترس قرار گرفتن کتاب انجام می‌گیرد؟
کتاب را نمی‌توان با سخنرانی و شعار زنده نگه داشت. فرهنگ مطالعه نیازمند برنامه‌ریزی، بودجه، حمایت و پیگیری است. مسئولان فرهنگی استان، شهرداری‌ها، آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها و رسانه‌ها باید از نگاه مناسبتی به کتاب فاصله بگیرند و برای آن برنامه‌ای دائمی داشته باشند.
خوزستان به کتاب نیاز دارد؛ به کتابخانه‌های فعال، به نویسندگان مورد حمایت، به ناشران توانمند و به نسلی که از کودکی با کتاب انس بگیرد. نباید اجازه داد کتاب تنها در یک هفته از سال به یاد آورده شود و در یازده ماه دیگر به حاشیه برود.
هفته کتاب باید نقطه شروع توجه به کتاب باشد، نه پایان آن. اگر قرار است فرهنگ مطالعه در خوزستان جان بگیرد، باید کاری کنیم که کتاب در تمام روزهای سال دیده شود؛ زیرا استانی که به تاریخ، فرهنگ و آینده خود اهمیت می‌دهد، نمی‌تواند کتاب را فراموش کند.