مدیریت مشارکتی نیاز جامعه روستایی است

گفتگو با کارشناس مسائل اجتماعی و اقتصادی روستایی

در گفتگو با حمید رضا اکبری فعال در حوزه روستایی به مسائل روستایی و سوءمدیریت نشستیم که با هم می خوانیم.

وی مدیریت روستایی را یکی از ارکان حیاتی توسعه پایدار در هر کشوری به حساب اورد و گفت :
وقتی مدیریت در این سطح دچار ضعف یا سوءتدبیر شود، پیامدهای آن نه تنها اقتصاد روستا، بلکه ساختار اجتماعی و حتی امنیت ملی یک کشور (به دلیل مهاجرت‌های بی‌رویه) را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد.
اکبری در ادامه بیان داشت :
پیامدهای اقتصادی و معیشتی هر روستا ناشی از ضعف مدیریت شهری و کارگزاران دولت است .افزایش فقر وبیکاری و سوءمدیریت در بهره‌برداری از منابع (آب، خاک، مراتع) باعث کاهش بازدهی کشاورزی و دامداری می‌شود. وقتی برنامه‌ریزی درستی برای بازاریابی محصولات یا ایجاد صنایع تبدیلی وجود نداشته باشد، درآمد روستاییان کاهش یافته و فقر گسترش پیدا می کند .
وی همچنین ادامه داد:, تصمیمات غلط مدیریتی، مانند بهره‌برداری بیش از حد از سفره‌های آب زیرزمینی یا تغییر کاربری غیرقانونی اراضی کشاورزی، سرمایه‌های اصلی روستا را نابود می‌کند که بازگشت‌ناپذیر است.
پیامدهای اجتماعی و جمعیتی ومهاجرت بی‌رویه (حاشیه‌نشینی) از اصلی‌ترین نتیجه سوءمدیریت، ناامیدی جوانان و نیروی کار فعال است. وقتی امکانات زیرساختی (آموزشی، بهداشتی، رفاهی) فراهم نباشد، مهاجرت به شهرها آغاز می‌شود. این امر نه تنها روستا را با “پیری جمعیت” مواجه می‌کند، بلکه به رشد پدیده حاشیه‌نشینی در کلان‌شهرها نیز دامن زده است. اکبری در خصوص تغییر فرهنگ و هویت در روستا ها اظهار کرد: در مدیریت‌های ضعیف، پیوند نسل‌ها گسسته می‌شود. مهاجرت نخبگان و جوانان از روستا، باعث تضعیف پیوندهای اجتماعی و سنتی شده و نوعی بی‌هویتی در جوامع روستایی ایجاد می‌کند. وی در باب
کاهش مشارکت عمومی در روستاها ادامه داد :اگر مدیریت روستایی (مانند دهیاری‌ها یا شوراهای روستا) شفاف نباشند یا به نظرات مردم بی‌توجهی کنند، حس تعلق و مشارکت مردم از بین می‌رود. نتیجه این وضعیت، بی‌تفاوت شدن مردم نسبت به سرنوشت محل زندگی‌شان است.
وقتی فرمانداری سواد مدیریت نداشته باشد و مرتب در کار بخشداری دخالت کند برخی از این سوءمدیریت ها پیامدهای کالبدی و زیرساختی را به همراه خواهد داشت .
واما توسعه نامتوازن و بی‌رویه نیز از ارکانی می باشد که روستا را به چالش می کشد.سوءمدیریت در طرح‌های هادی و ساخت‌وسازها منجر به گسترش بی‌قاعده بافت روستا می‌شود. این موضوع، هزینه‌ی ارائه خدمات (مثل شبکه برق، گاز، فاضلاب و جاده‌کشی) را به‌شدت افزایش می‌دهد. اکبری در ادامه توضیح داد:
عدم نظارت بر نگهداری پروژه‌های عمرانی نیز باعث می‌شود که زیرساخت‌های موجود (مانند کانال‌های آبیاری، جاده‌های دسترسی یا مدارس) خیلی سریع‌تر از زمان استاندارد مستهلک شده و بلااستفاده شوند.
این کارشناس در پایان گفت : ریشه این سوءمدیریت‌هادر امور روستایی ریشه در موارد ی دارد که اهم آنان می تواند در تصمیم‌گیری هایی بدون شناخت دقیق از ویژگی‌های بومی و اقلیمی روستا باشد ویا
 انتصاب مدیرانی که با پیچیدگی‌های جامعه‌شناسی و اقتصادی روستایی آشنا نیستند.و نیز نبود سیستم‌های نظارتی دقیق برای ارزیابی عملکرد مدیران محلی. لذا
برای اصلاح این وضعیت، نیاز به یک  “مدیریت مشارکتی  است یعنی اینکه سپردن بخشی از اختیارات به خودِ مردم محلی، تقویت شوراهای روستا با آموزش‌های تخصصی و ایجاد سازوکارهایی برای اینکه روستاییان خودشان در تعیین اولویت‌های توسعه مشارکت داشته باشند.